Манна дьахтарга уонна эр киһиэхэ, кинилэр сыһыаннарыгар аналлаах этиилэр киирэллэр.

Манна сыһыаннаах өс хоһоонноро

  • Аҕам киһи санаата улуу сыһыы уҥуоргу өттүн туоруур, дьахтар санаата аһын саҕатын ааспат.
  • Дьахтар уруута амарах, эр киһи уруута таһарах.
Ойуунускай
  • Дьахтар оронуттан туран уот оттуор диэри 40 санааны саныыр.
  • Дьахтар санаата аһынааҕар кылгас.
  • Дьахтар санаата аһынааҕар кылгас, көхсө сиэҕинээҕэр кыараҕас.
  • Дьахтар таптаныытын таптыыр, оҕо оҕолонуутун таптыыр, саа сууйуутун таптыыр, кымыс хамнатыытын таптыыр.
  • Дьахтар таһыыры таптыыр, хаарты ырытыыны таптыыр.
  • Дьахтар дьылҕата эр киһи илиитигэр.
  • Дьахтартан тахсыбыт - тылыгар киирбит.
  • Кинээс ойоҕо кэтэхтээх, уус ойоҕо улаатымсык, ойуун ойоҕо улаҕалаах.
  • Киһи бэрдинэн эр-ойох буолбат.
  • Киһи ойоҕо ойох буолбат.
  • Одьулууну ойохтонума, кииринньэҥҥэ кииримэ.
  • Ойуун ойоҕо дьоллоох, уус ойоҕо дархан.
  • Ойуун ойоҕо дархан, кинээс ойоҕо халааннаах.
  • Сир хара да бурдук үүнэр, хаар маҥан да ыт ииктиир.
Суолтата: Хара дьүһүннээх дьахтары маҥан сирэйдээххэ (аҥаардас маҥан сирэйдээҕин эрэ иһин) ордорбуттарын көмүскээн этэргэ
  • Ыт көрбүт эрэ чөҥөчөгөр ииктииригэр дылы.
Суолтата: Дьахтарга барытыгар саантыыр киһи, ловелас
  • Үүттээх таас өлүүтүттэн маппат.
Суолтата: Ханнык баҕар кыыс сирдээҕи дьолун булуоҕун, кэргэн тахсыаҕын туһунан.
  • Эр киһи уһун санаалаах, киэҥ көҕүстээх.
  • Эр киһи эһэ-бөрө сүрэхтээх.
  • Эр сүрэҕинэн, дьахтар тапталынан.
  • Эрэ суох дьахтар иччитэ суох ынах кэриэтэ
  • Эрэ суох дьахтар хаппыт хатыҥ кэриэтэ.
  • Эриҥ дьадаҥы да буоллар, кинини таҥнарыма.
  • Эр сүрэҕинэн, ыт тииһинэн, дьахтар абаһынан.
А.Е. Кулаковскай - Саха өһүн хоһооно, 1925 сыл.

Манна сыһыаннаах айымньылартан быһа тардыылар

  •  

...дьахтарга баар бары эрэй илбиһэ, үөскэтэр-төрөтөр күүһэ... Эр киһи диэн - көмөлтө эрэ күүс.

  Иирбит Ньукуус, Былатыан Ойуунускай, 1923
  •  

 Дьахтар күүһэ таҥараны кыайбыта...

  Иирбит Ньукуус, Былатыан Ойуунускай, 1923
  •  

Дьахтар аймах, эдэриттэн-эмэниттэн тутулуга суох, санаатын туттарбыт киһитин ис санаатын билээри гыннаҕына, кыынньыыр, өһүргэтэр үгэстээх. Ол син уоту саҕар кэриэтэ буолар. Саҥа сыккыстаан эрэр уот күөртүүр салгынтан эбэтэр умуллар, эбэтэр күөдьүйэр.

  — Афанасий Харитонов. Тайахтаах таптал. Дьокуускай, Бичик: 2004. С.20
  •  

Киһи үксэ кистэлэҥ олохтоох. Оттон өскөтүн ол кистэлэҥ олох кэргэннээх дьахтар атын киһиэхэ таптала буоллаҕына, дьахтардаах эр киһи өйдөрө-санаалара, албастара бу кинилэр кистэлэҥ олохторо икки атахтаахха биллибэтин-иһиллибэтин туһугар туһаайыллар. Уонна бу охсуһуу дьылҕата бүүс-бүтүннүү былыр-былыргыттан дьахтар кыаҕар, кини илиитигэр бэриллэр. Эр киһи күүһэ - быччыҥар, дьахтар күүһэ - кини албаһыгар, сатабылыгар! Кэргэнин иннигэр куттала, дьон иннигэр саата-суута, таптыыр киһитигэр ахтылҕана - бу барыта холбоһон дьахтары таба туттарбат салыҥнаах балыкка, албын саһылга кубулутар.

  — Афанасий Харитонов. Тайахтаах таптал. Дьокуускай, Бичик: 2004. С.34

Хоһооннорон быһа тардыылар

  •  

 Хоойго сытар доҕорбун
Булбаккабын эрэтин,
Уохтаах таптал имэҥин
Билбэккэбин даҕаны -
Олох олорон бүтэрим
Сүрэ бэркэ дылы дии...

  Сэмэн Маайыһап, Туоххаһыйыы // Үрүҥ өҥ : хоһооннор, Дь., Бичик, 2009. - 32. С.5
This article is issued from Wikiquote. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.