ปฏิทินสุริยคติไทย

ปฏิทินสุริยคติไทย คือปฏิทินอย่างเป็นทางการของประเทศไทยในปัจจุบัน เป็นระบบปฏิทินสุริยคติอ้างวันเดือนปีตรงตามปฏิทินเกรกอเรียนที่มีจำนวนวัน 350 หรือ 351 วันในแต่ละปี โดยปรับเปลี่ยนจากปฏิทินจันทรคติไทยเดิมเมื่อ พ.ศ. 2431 (จุลศักราช 1240) ในสมัยรัชกาลที่ 5 ชื่อเดือนในภาษาไทยทั้งสิบสองในปฏิทินตั้งชื่อโดยกรมพระยาเทววงศ์วโรปการ

ปฏิทิน
ปฏิทินสากล เกรโกเรียน · ฮิจญ์เราะฮ์ · ISO · ปีสุริยคติ
ประเภทปฏิทิน
สุริยจันทรคติ · สุริยคติ · จันทรคติ

ปฏิทินอื่น ๆ อาร์มีเนีย · บาฮาอี · เบงกอล · พุทธ · จีน · คอปติก · เอธิโอเปีย · เจอร์แมนิก · ฮีบรู · ฮินดู · อินเดีย · อิหร่าน · ไอริช · ญี่ปุ่น · ชวา · เกาหลี · มายา · เนปาล · ทมิฬ · ไทย (จันทรคติ สุริยคติ) · ทิเบต · ตุรกี · เวียดนาม· โยรูบา · โซโรอัสเตอร์ · ฮิจญ์เราะหฺ
ประเภทปฏิทิน
จูเลียนต้นฉบับ · รูน

ในปฏิทินไทยจะมีการแสดงปีปฏิทินสุริยคติไทยเป็นหลักแสดงในรูปแบบปีพุทธศักราช และในหลายปฏิทินมักจะมีการแสดงวันพระ วันข้างขึ้น ข้างแรม ปีจีน และคริสต์ศักราชคู่กัน

ในปฏิทินไทยซึ่งใช้รูปแบบปีพุทธศักราชในการนับศักราชนั้น ความจริงคือพุทธศักราชแบบไทยจะน้อยกว่าพุทธศักราชแบบลังกา(นับปีที่พระพุทธเจ้าปรินิพพานเป็นพุทธศักราช 1) อยู่ 1 ปี เช่น ปฏิทินไทยเป็นพุทธศักราช 2400 พุทธศักราชแบบลังกาจะเป็น 2100

การใช้พุทธศักราช

ประเทศไทยเริ่มใช้พุทธศักราชในระบบราชการตั้งแต่ พ.ศ. 2456 โดยนำปฏิทินสุริยคติมาใช้[1]

ในสมัยก่อน ปฏิทินสุริยคติไทยและปฏิทินสุริยคติสากล นับเดือนที่เปลี่ยนศักราชไม่เหมือนกัน กล่าวคือ ไทยจะเปลี่ยนศักราชในวันที่ 1 เมษายน ในขณะที่สากลจะเปลี่ยนในวันที่ 1 มกราคม ทำให้พุทธศักราชและคริสต์ศักราชคาบเกี่ยวกัน โดยที่สามเดือนแรกในคริสต์ศักราช (มกราคม กุมภาพันธ์ มีนาคม) จะตรงกับพุทธศักราชก่อนหน้า เช่น ค.ศ. 1900 สามเดือนแรกจะตรงกับ พ.ศ. 2442 และเดือนอื่น ๆ จะตรงกับ พ.ศ. 2443

ในสมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม เป็นนายกรัฐมนตรี ได้ประกาศเปลี่ยนวันขึ้นปีใหม่ไปเป็น 1 มกราคม ให้เทียบเท่ากับสากล โดยเริ่มใช้ตั้งแต่ พ.ศ. 2484 เป็นต้นไป จึงทำให้ พ.ศ. 2483 เหลือเพียงแค่ 9 เดือน (เมษายน - ธันวาคม) ดังแสดงในแผนภาพ

เดือน ม.ค. ธ.ค. ม.ค. ธ.ค. ม.ค. ธ.ค. ม.ค. ธ.ค.
ลำดับเดือน 1 12 1 12 1 12 1 12
คริสต์ศักราช 1939 1940 1941 1942
พุทธศักราช 2481 2482 2483 2484 2485
ลำดับเดือนไทย 12 1 12 1 9 1 12 1 12
เดือนไทย มี.ค. เม.ย. มี.ค. เม.ย. ธ.ค. ม.ค. ธ.ค. ม.ค. ธ.ค.

เดือน

ในปฏิทินสุริยคติไทยใช้จำนวนเดือน 12 เดือน ตามปฏิทินเกรกอเรียน โดยจำนวนวันในแต่ละเดือนได้อ้างอิงตามเช่นเดียวกันโดยในแต่ละเดือนจะมีจำนวนวันตั้งแต่ปี 28-31 วัน ชื่อเดือนทรงตั้งโดยกรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ โดยทรงใช้ตำราจักรราศี ซึ่งแสดงการโคจรของดาวเคราะห์รอบดวงอาทิตย์ในหนึ่งปีตามวิชาโหราศาสตร์ โดยทรงนำคำสองคำมาสนธิกัน คำต้นเป็นชื่อราศีที่ปรากฏในช่วงเวลานั้นรวมกับคำว่า "อาคม" หรือ "อายน" ที่หมายถึง "การมาถึง" โดยได้ระบุวันอย่างชัดเจนโดยคำว่า "คม" สำหรับเดือนที่มี 31 วัน และคำว่า "ยน" สำหรับเดือนที่มี 30 วัน ยกเว้นเดือนกุมภาพันธ์ที่มี 28 หรือ 29 วัน ถ้าเป็นปีอธิกสุรทิน[2]

ชื่อไทยอักษรย่อคำอ่านรากศัพท์ความหมาย
มกราคมม.ค.มะ-กะ-รา-คมมกร + อาคมการมาถึงของราศีมกร
กุมภาพันธ์ก.พ.กุม-พา-พันกุมภ + อาพันธ์การมาถึงของราศีกุมภ์
มีนาคมมี.ค.มี-นา-คมมีน + อาคมการมาถึงของราศีมีน
เมษายนเม.ย.เม-สา-ยนมษ + อายนการมาถึงของราศีเมษ
พฤษภาคมพ.ค.พฺรึด-สะ-พา-คมพฤษภ + อาคมการมาถึงของราศีพฤษภ
มิถุนายนมิ.ย.มิ-ถุ-นา-ยนมิถุน + อายนการมาถึงของราศีมิถุน
กรกฎาคมก.ค.กะ-ระ-กะ-ดา-คมกรกฎ + อาคมการมาถึงของราศีกรกฎ
สิงหาคมส.ค.สิง-หา-คมสิงห + อาคมการมาถึงของราศีสิงห์
กันยายนก.ย.กัน-ยา-ยนกันย + อายนการมาถึงของราศีกันย์
ตุลาคมต.ค.ตุ-ลา-คมตุล + อาคมการมาถึงของราศีตุล
พฤศจิกายนพ.ย.พฺรึด-สะ-จิ-กา-ยนพฤศจิก + อายนการมาถึงของราศีพิจิก
ธันวาคมธ.ค.ทัน-วา-คมธนู + อาคมการมาถึงของราศีธนู

วันในสัปดาห์

ในปฏิทินสุริยคติวันในสัปดาห์ตามปฏิทินเกรกอเรียนเช่นกันโดยในแต่ละสัปดาห์จะประกอบไปด้วย 7 วัน ซึ่งเริ่มต้นสัปดาห์ด้วยวันอาทิตย์

ชื่อไทยคำอ่านชื่อทางโหรสีประจำวันสีประจำวัน
ตามตำราสวัสดิรักษา
อาทิตย์อา-ทิดอาทิจวาร (อ)██ สีแดง██ สีแดง
จันทร์จันจันทรวาร (จ)██ สีเหลือง██ สีนวลขาว
อังคารอัง-คานภุมวาร (ภ)██ สีชมพู██ สีม่วงคราม
พุธพุดวุธวาร (ว)██ สีเขียว██ สีแสด
พฤหัสบดีพะ-รึ-หัด-สะ-บอ-ดี หรือ พฺรึ-หัด-สะ-บอ-ดีชีววาร (ช)██ สีส้ม██ สีเขียวปนเหลือง
ศุกร์สุกศุกรวาร (ศ)██ สีฟ้า██ สีเมฆ
เสาร์เสาโสรวาร (ส)██ สีม่วง██ สีดำ

อ้างอิง

  1. พระบรมราชโองการ ประกาศ วิธีนับ วัน เดือน ปี ราชกิจจานุเบกษา ๒๙ ก ๒ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๕๕ หน้า ๒๖๔
  2. สุชาฎา ประพันธ์วงศ์. "กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ ผู้ตั้งชื่อเดือนของไทย". หนังสือพิมพ์มติชน วันที่ 17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2549 ปีที่ 29 ฉบับที่ 10205
    ข้อมูลออนไลน์สามารถดูได้ที่ เว็บไซต์ Eduzones
  • วารสารราชบัณฑิตสภา ฉบับเดือน มิถุนายน และตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๐
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.