Tolon

{{Infobox vila occitana

| carta         = oc 
| nom           = Tolon
| nom2          = Toulon
| imatge        = RadeToulon.JPG|290.px
| descripcion   = Vista generala de Tolon.
| escut         = Blason ville fr Toulon (Var).svg|60px
| bandièra      = Flag_of_Toulon.png
| ist           = Provença 
| region        = Provença Aups e Còsta d'Azur 
| departament   = Var 
| parçan        =
| arrondiment   = Tolon  
(capluòc) | canton = [[Canton de Capluòc de 9 cantons|Capluòc de 9 cantons]] | insee = 83137 | cp = | cònsol = Ubèrt Falco | mandat = 2001-2014 | intercom = Comunautat d'aglomeracion de Tolon Provença Mediterranèa | longitud = 5.93 | latitud = 43.1222 | alt mini = 0 | alt mej = 1 | alt maxi = 584 | km² = 42.84 | sens = 167479 | data-sens = 2015 | aire-urbaine = 564823 | gentilici = tolonenc -a
Toulonnais - Toulonnaises en francés | sitweb = http://www.toulon.com/

|}}

Tolon[1] (oficialament en francés Toulon) es una vila d'Occitània, en Provença, en riba de la mar Mediterranèa. Es au fons d'una baia, la Rada de Tolon, e aquela situacion n'a fach un pòrt militar fòrça important.

Es la prefectura dau departament de Var despuei 1973. Tolon a 167 400 estatjants e n'a 478 000 dins l'aglomeracion: es la cinquena aglomeracion occitana (tanben es la dotzena aglomeracion francesa e la quinzena comuna intra muros).

Lo pòrt es lo premier per lo trafic amb Corsega.

Tolon possedís tanben una universitat e acampa quauqueis escòlas d'engenhaires e un conservatòri.

Se destacan tanben l'Estadi Mayol e l'Opèra.

Sa devisa es en latin : Concordia parva crescunt (« amb la concòrdia, creisson lei pichonei causas »).

Lo gentilici es tolonenc -a.

Geografia

La vila de Tolon se situa entre la rada de Tolon e lo Mont Faron. Una partida dau pòrt e de la vila es ocupada per l'arsenau militar. Tolon es lo premier pòrt militar de França.

Tolon es bordada per La Sanha de Mar, Oliulas, Evenós, Lo Revèst leis Aigas, La Valeta, La Garda, Lo Pradet e la mar.

Idrografia

I a dos riulets a Tolon : l'Aigotier (tanben sonat Rius deis amoriers, malinterpretat en francés coma lo "riu deis amorós") e lo Las.

Lo Mont Faron

Lo Mont Faron es un dei Monts Tolonencs ; domina la vila de Tolon en culminant a sei 514 m d'autor. L'i trobam un ensems de fortificacions, un musèu dau Desbarcament en Provença durant la Segonda Guèrra Mondiala e un Zòo de fèrum. Se pòt percórrer lo Mont Faron siá per una rota de sens unic (monta a l'oèst e devala a l'èst) siá amb lo teleferic urban. S'i pòt tanben practicar l'escalada.

La Rada de Tolon

La Rada es separada de la mar dubèrta per la Lenga de Gienh e per la peninsula de Sant Mandrier de Mar.

Barri e quartiers

Lo plan de Tolon mòstra encara lei rèstas de doas encenchas de fortificacions : una pichona fortificacion medievala que delimita la vila vièlha (lo barri medievau) e que, vista de la mar semblava un castèu, e una fortificacion modèrna de Vauban que ne demòran que pauc de tròç, mai que mai la Pòrta d'Itàlia. La vila creissèt fòrça au sègle XIX amb de projèctes dau baron Georges Eugène Haussmann que foguèt prefècte a Tolon en 1851.

A l'Edat Mejana la vila comptava donc amb: lo barri uech borg (lei Borc del portalet, Borc del Predicados, Borc de Dona Borgna, Borc de la Lauze, Borc de Sancta Catarina, Borc de Sanct Lazer e Borc de Sanct Michael.

Tolon compta ansin amb:

  • Lo centre amb la Vila Bassa (lo centre bastit mai que mai dedins l'ancian barri) e la Vila Auta (la partida haussmanniana bastida subre lei fortificacions de Vauban en defòra).
  • A l'est :
    • Lo Morrilhon, ancian quartier de palunalhas e d'entrepaus a l'èst amb sei tres fòrts, sei plajas.
    • Sant Joan de Var
    • La Ròda
  • A l'oest :
    • Beucaire
    • Lo Pont nòu
    • Lo Pont de Làs
    • l'Escalhon
    • Quartièrs residenciaus e banlègas
  • Brunet
    • Santa Mussa

Istòria

Article principal : Istòria de Tolon.
  • Ocupada tre l'epòca dei Ligurs, Telo Martius (de Telo, la divessa dei fònts — o dau latin tol, bas de còla — e Martius, en onor dau Dieu de la guèrra Mars), es una dei doas tenchurariás de porpra de l'Empèri Roman.
  • Après lo restacament de Provença au reiaume de França, Tolon devèn un luòc de construccion navala e la rada es emmerçada per assostar de flòtas militaras.
  • 1524: bastisson la Torre Reiala. En 1543, per gardar a sa disposicion la flòta otomana de Barbarossa, lo rei Francés I l'autoriza a ivernar a Tolon, vujat de seis abitants. Es un escàndol per l'Euròpa crestiana.
  • 1707: Tolon resistís durant l'invasion de Provença per leis emperiaus menats per lo Duc de Savòia e lo Prince Eugèni pendent la Guèrra de Succession d'Espanha.
  • 1720: a causa de la pèsta venguda de Marselha, 13 000 personas mòron, valent a dire, aperaquí la mitat de la populacion.
  • 1790 : Tolon es lo capluòc dau departament de Var.
  • 1942 : sabòrd de la flòta francesa a Tolon.
  • Après 1945 : arribada de fòrça Pès Negres d'Argeria e desvolopament de quartiers novèus e en particular dau Pichon Chicago e rason dau creis de la delinquéncia.
  • 1974 : Tolon recupèra la foncion e lo títol de prefectura.
  • 1995-2001 : gestion de la vila per lo Front Nacional, partit francés d'extrèma drecha.
  • 2001 : desfacha dau premier cònsol frontista e eleccion de son successor Hubert Falco.

Administracion

Lista deus cònsols successius
Periòde Identitat Etiqueta Qualitat
març de 2014 2020      
2008 2014 Hubert Falco UMP  
març de 2001 2008   UMP  
Totas las donadas son pas encara conegudas.

Demografia


  

Evolucion demografica
Populacion comunala actuala (2013): 163760, totala:

179318001806182118311836184118461851
19 000 22 000 28 170 30 798 33 885 35 322 45 449 62 941 69 474

185618611866187218761881188618911896
83 705 84 601 77 126 74 800 70 509 70 103 70 122 77 747 95 276

190119061911192119261931193619461954
101 602 103 549 104 582 106 331 115 120 133 263 150 310 125 742 141 117

196219681975198219901999200620072008
161 786
174 746
181 801
179 423
167 619
160 639
167 816
166 537
166 733
169 010
20092010
165 514
167 813
164 532
166 851
{{{2 014}}}
{{{2 014tot}}}
Fonts
Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE

Monuments, musèus e luòcs toristics

.

Edificis religiós

Monuments

  • Pòrta d'Itàlia (traversada per Napoleon en partent per lei campanhas d'Itàlia)
  • Anciana Pòrta de l'Arsenau (uei pòrta dau Musèu de la Marina ; foguèt desplaçada en blòts en 1976 ).
  • Torre Reiala
  • Estatua de l'engèni de la navegacion (escaissada Amiral de Cul-vers-ville)

Pargues

Musèus e luòcs d'espaçament

Cultura

  • Escòla de la Targa : mantenença felibrenca de Tolon.
  • Ambassade de Provence : acamp culturau subre Provença deseparat de tota question linguistica.
  • Centre Dramatic Occitan, fondat per Andrieu Neyton, rèsta dins lo Teatre Méditerranée, Espace Comédia.
  • Lo Ceucle Occitan 83 : dins la mesma comunautat d'aglomeracion, mai centrat subre La Sanha de Mar.

.

Cançon

Teatre

Lo Grolier Bel Esprit, ò Suseta e Tribòr es una pèça de teatre majora dins l'istòria de la literatura occitana, creada a Tolon en 1789 per Estève Pelabon.

Institucion academica a Tolon

Personalitats naissudas o liadas a Tolon

Espòrt

Tolon es l'ostau d'una deis equipas majoras de rugbi d'Occitània : lo Rugby Club Tolonenc qu'a son estadi (l'Estadi Mayol) dins lo quartièr que pòrta son nom.

Premsa

Lei 2 principaus jornaus de Tolon son Var-Matin (edicion locala de Nice-Matin) e La Marseillaise.

Premsa en occitan provençau

  • La Targo (la "targa") - sotatitolat Revisto prouvençalo, "revista provençala" - es la publicacion bisannuala de l'Escòla de la Targa e dau Felibritge.
  • Lo Cebier / Lou Cebié - sotatitolat La Letra Occitanista - : publicacion politica mensuala ligada amb lo Partit Occitan gavidat per Girard Tautil.

Gastronomia

Coma ciutat provençala,Tolon es una tèrra onte se manja d'alhòli, onte se fa de castanhada e onte se manja lei Tretze dessèrts de Calenda. Un plat fòrça tipic de Tolon (e partejat amb la Mediterranèa fins a Gènoa e tanben amb Argentina e Uruguai per l'immigracion) es la cada : se tracta d'una mena de galeta cauda de farina de céser.

Embessonatges

Bibliografia

  • Michel Vergé-Franceschi, Toulon – Port Royal (1481–1789). Ed. Tallandier, 2002.
  • Aldo Bastié, Histoire de la Provence, Ed. Ouest-France, 2001.
  • Cyrille Roumagnac, L'Arsenal de Toulon et la Royale, Ed. Alan Sutton, 2001.
  • Jean-Pierre Thiollet, Le Chevallier à découvert, Ed. Laurens, 1998.
  • Maurice Arreckx, Vivre sa ville, Ed. La Table ronde, 1982 ; Toulon, ma passion, 1985.

Nòtas

  1. Touloun en nòrma mistralenca.
  • Portau de Provença
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.