روسیه

مختصات: ۵۵°۴۵′ شمالی ۳۷°۳۷′ شرقی / ۵۵٫۷۵۰°شمالی ۳۷٫۶۱۷°شرقی / 55.750; 37.617russian federation

فدراسیون روسیه
Российская Федерация
روسیه
پرچم نشان ملی
شعار ملی: ندارد
سرود ملی: سرود ملی فدراسیون روسیه


پایتخت
(و بزرگترین شهر)
مسکو
۵۵°۴۵′ شمالی ۳۷°۳۷′ شرقی / ۵۵٫۷۵۰°شمالی ۳۷٫۶۱۷°شرقی / 55.750; 37.617
زبان رسمی روسی (زبان رسمی)
بعلاوه ۳۰ زبان رسمی در
مناطق مختلف روسیه
نوع حکومت جمهوری پارلمانی چند حزبی مشروطه فدرال
نام حاکمان 
  رئیس دولت-رئیس‌جمهور روسیه
  وزیر-معاون روسیه

ولادیمیر پوتین
دمیتری مدودف 
مساحت
 -  مساحت ۱۷٬۰۷۵٬۴۰۰کیلومتر مربع (نخست)
 -  آب‌ها (٪) ۱۳ (با در نظرگرفتن باتلاقها و مردابها)
جمعیت
 -  سرشماری [1]۱۴۴٬۴۶۳٬۴۵۱ 
(۹ام)
 -  تراکم جمعیت ۸٫۴/km۲ (۲۱۹ام)
تولید ناخالص داخلی (تخمین ۲۰۱۳)
 -  مجموع ۲۱۱۸ میلیارد دلار (۸ام)
 -  سرانه ۱۴٬۹۷۳ دلار (۴۹)
شاخص توسعه انسانی (۲۰۱۳) ۰٫۷۸۸ (بالا) (۵۵م)
واحد پول روبل (RUB)
منطقه زمانی UTC (ساعت جهانی+۳-+۱۳)
 -  تابستانی (DST) CEST (ساعت جهانی)
دامنه اینترنتی .ru
پیش‌شماره تلفنی

روسیه (به روسی: Россия، واج‌نویسی: راسیا) با نام رسمی فدراسیون روسیه (Российская Федерация، واج‌نویسی: راسیسکایا فدراتسیا) پهناورترین کشور جهان است که در شمال اوراسیا قرار دارد. این کشور در آسیای شمالی و اروپای خاوری واقع است و با اقیانوس آرام شمالی و اقیانوس منجمد شمالی؛ و نیز با دریای خزر، دریای سیاه، و دریای بالتیک مرز آبی دارد. روسیه با ۱۴ کشور آسیایی و اروپایی مرز زمینی دارد و با کشورهای پیرامون دریای برینگ، دریای ژاپن، دریای کاسپین، دریای سیاه، و دریای بالتیک ارتباط دریایی دارد.

روسیه با ۱۷٬۰۷۵٬۴۰۰ کیلومتر مربع وسعت، پهناورترین کشور جهان است. پهناوری روسیه کمتر از دو برابر مساحت کانادا یا چین یا ایالات متحده آمریکا و بیشتر از یک دوم مساحت قاره آفریقا است. این کشور در عرضهای بالای جغرافیایی واقع شده‌است و بیشتر مناطق کشور سردسیر و کم بارش است. به همین دلیل بیشتر مناطق این کشور (به ویژه سرزمین بزرگ سیبری) خالی از سکنه هستند و کشاورزی در این مناطق میسر نیست. پایتخت روسیه شهر مسکو است که در باختر و بخش اروپایی کشور است و بزرگترین شهر اروپا است.

روسیه با حدود ۱۴۴/۵ میلیون نفر (در سال ۲۰۱۷) جمعیت نهمین کشور پرجمعیت دنیاست. تراکم جمعیت روسیه ۸٫۴ نفر در هر کیلومتر مربع است که از پایینترین نرخهای تراکم جمعیت در جهان است. همچنین نرخ رشد جمعیت در این کشور منفی است. بیشتر جمعیت روسیه در غرب این کشور (بخش اروپایی) زندگی می‌کنند. بر اساس سرشماری سال ۲۰۱۰ حدود ۸۱ درصد از مردم این کشور از قومیت روس هستند. در مجموع ۱۶۰ گروه قومی در این کشور زندگی می‌کنند. تاتارها ۳٫۹ درصد جمعیت روسیه را تشکیل می‌دهند و بزرگترین اقلیت قومی این کشور محسوب می‌شوند. اقوام اوکراینی، چوواش، باشقیر، چچنی، و ارمنی نیز هر یک بیش از یک میلیون نفر جمعیت دارند و آوارهای قفقازی، بلاروسی‌ها، آسی‌ها، آذربایجانی‌ها و قزاق‌ها از دیگر اقوام پرجمعیت روسیه هستند.

زبان رسمی روسیه، زبان روسی است؛ ولی ۲۷ زبان رسمی دیگر نیز در جمهوری‌ها و مناطق خودگردان این کشور وجود دارد. روسیه کشوری فدرال با تقسیمات کشوری پیچیده‌ایست و شامل ۸۳ واحد فدرال از جمله ۲۱ جمهوری خودگردان می‌شود. روسیه فرهنگ پرباری دارد و نویسندگان معروفی مانند تولستوی و داستایوفسکی روسی بوده‌اند.

روسیه تا پیش از قرن هجدهم یک حکومت نه چندان نیرومند در خاور اروپا بود و وسعت آن چندان زیاد نبود. تا اینکه در آغاز قرن ۱۸ میلادی و با اصلاحاتی که تزار پتر بزرگ انجام داد، این کشور به یک امپراتوری پهناور و نیرومند تبدیل شد. در سال ۱۹۱۷ انقلاب کمونیستی در این کشور به وقوع پیوست و نام کشور به «اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی» تغییر یافت. روسیه، با عنوان جمهوری فدراتیو روسیه شوروی، مهمترین و بزرگ‌ترین جمهوری در اتحاد جماهیر شوروی بود. در سال ۱۳۷۰ (۱۹۹۱) شوروی پس از جنگ سرد طولانی با غرب فروپاشید و فدراسیون روسیه به جای آن نشست.

واحد پول روسیه روبل است. روسیه با تولید ناخالص داخلی ۲۱۱۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۳ هشتمین اقتصاد بزرگ جهان (ششمین بر مبنای قدرت برابری خرید) بوده‌است. روسیه پس از فروپاشی شوروی به اقتصاد بازار روی آورده‌است و به منابع طبیعی عظیم خود متکی است. درآمد سرانهٔ این کشور در سال ۲۰۱۳ بیش از ۱۸ هزار دلار (بر مبنای قدرت برابری خرید) که این کشور را در رتبه پنجاه و هفتم دنیا قرار می‌دهد. این کشور یکی از پنج عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل، عضو گروه هشت، شورای اروپا، سازمان تجارت جهانی، سازمان همکاری شانگهای و کشورهای مستقل همسود است.

اکنون ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور و دمیتری مدودف نخست‌وزیر روسیه‌است. سیاست کنونی روسیه، همکاری و عدم تنش با غرب و تلاش برای اتحاد کشور است؛ ولی به خاطر گسترش ناتو به شرق و پس از درگیری با گرجستان بر سر اوستیای جنوبی و الحاق کریمه به خاک خود، روابط روسیه و غرب به تیرگی گراییده‌است.

پیشینه

تاریخ روسیه به قرن چهاردهم میلادی بازمی‌گردد که قلمرو پادشاهی تجاری مسکو به عنوان بازیگر اصلی در بین چندین منطقه کوچکتر مشابه مطرح شد. ایوان چهارم، معروف به ایوان مخوف، نخستین حاکم مسکو بود که خود را تزار نامید. در سده هفدهم رومانف به حکومت روسیه دست یافتند و تا سیصد سال بعد بر این کشور حکومت کردند. پتر کبیر و کاترین کبیر از معروف‌ترین این پادشاهان بودند که اصلاحات زیادی را در جهت مدرنیزاسیون این کشور به انجام رساندند.

در اوایل قرن بیستم، نارضایتی‌های عمیق در میان بخش‌های مختلف جامعه روسیه به اعتراضات گسترده‌ای در این کشور انجامید. در شرایطی که حاکمان کشور نسبت به درد و رنج توده‌های مردم بی‌تفاوت به نطر می‌رسیدند، جریان‌های سیاسی رادیکال در کشور قوت گرفتند. واقعه معروف به دوشنبه خونین در سال ۱۹۰۵، شکست از ژاپن در جنگ ۱۹۰۵ و شکست‌های این کشور در جنگ جهانی اول به این نارضایتی‌ها دامن زد. در سال ۱۹۱۷ انقلابی به رهبری حزب بلشویک، که در سال ۱۹۰۳ به رهبری لنین و تحت تأثیر آموزه‌های کارل مارکس تشکیل شده بود، به حکومت پادشاهی در این کشور پایان بخشید.

اوایل حکومت لنین با جنگ داخلی علیه حامیان سلطنت همراه بود و پس از مدتی رقابت برای جانشینی لنین شدت گرفت. وی در سال ۱۹۲۴ درگذشت و استالین در سال ۱۹۲۹ به رهبری بلامنازع حزب کمونیست شوروی دست یافت. سیاست‌های استالین به صنعتی‌سازی سریع کشور انجامید اما حکومت او با حجم غیرمنتظره‌ای از پاکسازی‌های سیاسی، تبعیدهای دسته‌جمعی و حبس و زندان همراه بود. در ژوئن ۱۹۴۱ آلمان به شوروی یورش برد و جنگی چهارساله درگرفت که ۲۷ میلیون شهروند شوروی در آن جان باختند. روسیه در جنگ جهانی دوم پیروز شد و کنترل سیاسی بیشتر قلمرو اروپای شرقی و مرکزی را برای خود تضمین کرد. استالین تا زمان مرگش در سال ۱۹۵۳ در قدرت باقی‌ماند. در این دوران حزب کمونیست با استفاده از دستگاه امنیتی عظیم خود بر تمام جنبه‌های زندگی حیات اجتماعی جامعه تسلط یافت و شوروی با پرداخت بهایی گزاف از حیات انسان‌ها به یک ابرقدرت صنعتی و نظامی تبدیل شد.

خروشچف جانشین استالین تلاش کرد تا جنبه‌های بی‌رحمانه حکومت استالین را افشا کرده و در عین حال بخش‌های کلیدی حکومت کمونیستی را حفظ کند. وی سانسور را در جامعه کاهش داده و سیاست خارجی همزیستی مسالمت‌آمیز با غرب را در پیش گرفت اما با سرکوب قیام سال ۱۹۵۶ مجارستان سلطه شوروی بر دولت‌های دست‌نشانده این کشور ادامه یافت. با این حال دستگاه حزبی اعتماد خود را به وی از دست داده و اعتبار خروشچف در پی نحوه مواجهه او با بحران موشکی ۱۹۶۲ کوبا کاهش یافت. خروشچف در سال ۱۹۶۴ در یک کودتای حزبی ساقط شد. در دوران برژنف جانشین خروشچف، شرایط زندگی برای توده‌های مردم قابل پیش‌بینی تر و مناسب‌تر شد اما سرکوب سیاسی ادامه یافت. با این حال با توجه به کاهش رشد اقتصادی و سردرآوردن مشکلات اجتماعی دوران برژنف به «عصر رکود» معروف شد. از سال ۱۹۷۹ شوروی در جنگی طولانی و خونبار در افغانستان درگیر شد. یک نسل کامل قربانی جنگ شوروی در افغانستان شدند.[2]

تقسیمات کشوری

جغرافیا

کشور روسیه در آسیای شمالی و اروپای خاوری واقع است و با اقیانوس آرام شمالی و اقیانوس منجمد شمالی؛ و نیز با دریای خزر، دریای سیاه، و دریای بالتیک مرز آبی دارد. روسیه با ۱۴ کشور آسیایی و اروپایی مرز زمینی دارد و با کشورهای پیرامون دریای برینگ، دریای ژاپن، دریای خزر، دریای سیاه، و دریای بالتیک ارتباط دریایی دارد.

همسایگان زمینی روسیه عبارتند از:

در جنوب خاور (آسیا): کره شمالی، چین، مغولستان، و قزاقستان

در جنوب باختر (قفقاز): جمهوری آذربایجان و گرجستان

در باختر (اروپا): اوکراین، بلاروس، لتونی، استونی، فنلاند، و نروژ؛ و در بخش جدامانده کالینینگراد با کشورهای لیتوانی و لهستان.

ساعت

روسیه ۹ منطقه زمانی دارد. از کالینینگراد (بخش اروپایی روسیه) که ۱ ساعت از وقت مسکو عقب‌تر است تا ماگادان (شرق روسیه) که ۸ ساعت از وقت مسکو جلوتر است.

شهرها


مسکو

سن پترزبورگ

نووسیبیرسک

یکاترینبورگ

رتبه شهر نام به روسی از توابع جمعیت


نیژنی نووگورود

سامارا

قازان

امسک

۱مسکوМоскваکلان‌شهر مسکو۱۱٬۸۰۰٬۹۹۲
۲سن پترزبورگСанкт-Петербургسن پترزبورگ۴٬۹۰۰٬۵۲۰
۳نووسیبیرسکНовосибирскاستان نووسیبیرسک۱٬۳۹۷٬۱۹۱
۴یکاترینبورگЕкатеринбургاستان سوردلوفسک۱٬۳۳۲٬۲۶۴
۵نیژنی نووگورودНижний Новгородاستان نیژنی نووگورود۱٬۲۷۲٬۵۲۷
۶ساماراСамараاستان سامارا۱ ۱۶۴ ۹۰۰
۷قازانКазаньتاتارستان۱ ۱۴۳ ۶۰۰
۸امسکОмскاستان امسک۱٬۱۲۹٬۱۲۰
۹چلیابینسکЧелябинскاستان چلیابینسک۱٬۰۹۳٬۶۹۹
۱۰روستوف-نا-دونوРостов-на-Донуاستان روستوف۱٬۰۴۸٬۹۹۱
۱۱اوفاУфаباشقیرستان۱٬۰۲۴٬۸۴۲
۱۲ولگاگرادВолгоградاستان ولگوگراد۱٬۰۲۱٬۲۰۰
۱۳پرمПермьسرزمین پرم۹۸۵٬۷۹۴
۱۴کراسنویارسکКрасноярскسرزمین کراسنویارسک۹۴۷٬۸۰۱
۱۵وورونژВоронежاستان ورونژ۸۴۳٬۴۹۶
۱۶ساراتوفСаратовاستان ساراتوف۸۳۰٬۹۵۳
۱۷تولیاتیТольяттиاستان سامارا۷۲۰٬۳۴۶
۱۸کراسنودارКраснодарسرزمین کراسنودار۷۱۰٬۶۸۶
۱۹ایژوسکИжевскاودمورتیا۶۱۱٬۰۴۳
۲۰یاروسلاولЯрославльاستان یاروسلاول۶۰۶٬۳۳۶
سرشماری سال ۲۰۰۹ میلادی[3][4]

فرهنگ

روسیه از نظر تنوع فرهنگی یکی از متنوع‌ترین کشورهاست. بیش از ۱۶۰ گروه مختلف از فرهنگ‌ها و قومیت‌ها در این کشور زندگی می‌کنند. از سالیان پیش اسلاوها، باشقیر، تاتارها، ارتدکس‌ها، اهالی چچن، بودایی‌ها و نژاد روس با اشتراکات زیاد توانسته‌اند تولیدات فرهنگی متفاوتی را به مردم جهان ارائه کنند. موسیقی، ادبیات، نقاشی، هنر مینیاتور و رقص حاصل تلاش این فرهنگ‌های مختلف می‌باشد که با ارائه گونه‌های مختلف توانسته‌اند به رشد قسمتی از فرهنگ روسیه کمک کنند. به گفته روس شناسان، یکی از دلایل چیره شدن ادبیات روس بر غرب در قرن‌های ۱۸، ۱۹ و ۲۰ همین تنوع فکری بوده‌است.

پوشش

لباس مردم روسیه در مناطق مختلف این کشور از تفاوت‌های عمده ای برخوردار است، اما به دلیل بروز حوادث مشترک در طی سالیان دراز، پوشش‌های یکسانی بوجود آمده‌است که در این مورد می‌توان به چند مورد اشاره کرد.

اوشانکا: در قرن ۱۴ تا ۱۷ به عنوان کلاه رسمی کشور معرفی شد. کارایی این کلاه در برابر سرما سبب شد تا مردم روس در نقاط مختلف کشور، رفته رفته به استفاده از اوشانکا تشویق شوند. از طرفی استفاده رقصندگان روسی از آن در مناطق سردسیر، باعث شد تا جوانان ارتباط عمیقی با اوشانکا برقرار کنند. این کلاه در حال حاضر به عنوان شناسنامه این کشور مورد توجه جهانیان واقع شده‌است.

سارافان: یکی دیگر از نشانه‌های فرهنگ روس در سراسر جهان، پوششی به نام سارافان است. این روپوش در ابتدا توسط زنان روستایی استفاده شد و رفته رفته راهش را به شهرهای بزرگ پیدا کرد. کارشناسان و تاریخدانان معتقدند، ریشه شکل‌گیری آن در سال ۱۳۹۷ توسط زنان روستایی بوده و ایجاد مزارع اشتراکی سبب شد تا سارافان در قرن ۲۰ به عنوان یک پوشش مناسب به محبوبیت بالایی برسد.

کوکوشنیک: این نوع کلاه برای اولین بار در قرن ۱۶ میلادی توسط اسلاوهای روس مورد استفاده قرار گرفت. تفاوت کوکوشنیک با نمونه‌های دیگر در این است که این کلاه، همه موهای سر را می‌پوشاند. این مورد هم نمونه دیگریست که نشان می‌دهد، شکوفایی فرهنگ روس با کمک اقوام دیگر ساخته و پرداخته شده‌است.

موسیقی

موسیقی فولکلور محلی روسیه همانند غذا با تنوع زیادی روبرو است، اما پرداختن قومیت‌های مختلف به موسیقی محلی، سبب شده تا ریشه‌های موسیقی در سراسر روسیه محکم شود. آواز، ترانه و آهنگ‌های محلی با تأثیر گذاری روی سرودهای حماسی توانست گروهی از مردم را در قرن ۱۹ و ۲۰ به انقلاب‌های گوناگون نزدیک کند. در واقع اثر گذری موسیقی‌های حماسی که از موسیقی محلی ریشه گرفته‌است در برهه‌های تاریخی توانست اهداف خاصی را در بین مردم دنبال کند. از تأثیرات دیگر نواهای محلی می‌توان به شکل‌گیری گروه‌های موسیقی معروف در این کشور اشاره کرد. به عبارت دیگر تعداد زیاد اقوام در روسیه توانسته بر بار موسیقی این کشور بیفزاید.

جاذبه‌های گردشگری

روسیه دارای جاذبه‌های تاریخی و طبیعت گردی فراوانی است تعدادی از جاذبه‌های تاریخی: روسیه از جمله کشورهایی است که از استقبال توریست‌ها و جهانگردان برخوردار است. از جمله جاذبه‌های توریستی روسیه می‌توان به این موارد اشاره کرد: متروی مسکو، ساختمان‌های هفت خواهر، مجسمه مایاکوفسکی، مجسمه‌های لنین، میدان سرخ، موزه جنگ، پارک پیروزی، مقبره ولادیمیر لنین، مجموعه کرملین[5]

تعدادی از جاذبه‌ها: مناطق گردشگری به ترتیب اهمیت شامل قسمت‌های زیر می‌باشد:

غذا و دسرها

در سبد غذایی روس‌ها چند ماده غذایی را زیاد می‌توان یافت:از جمله محصولات لبنی، سیب زمینی، چغندر، هویج، کلم، پیاز، خیار، گوجه فرنگی، شوید، تره، ماهی و خاویار قرمز.

نام فارسینام انگلیسینوعترکیباتتصویرنام فارسینام انگلیسینوعترکیباتتصویر
گگل موگلKogel Mogelدسرزرده تخم مرغ، شکر بُرشBorschtسوپچغندر، سیب زمینی، گوشت
زاکاسْکیZakuskiسالادپنیر، سبزی، ماهی
نان، خاویار، ترشی
مدووخاMedovukhaنوشیدنیعسل وحشی تخمیری
سالیانْکاSolyankaسوپخیارشور، گوشت، لیمو آکْرُشْکاOkroshkaمیان‌وعدهگوجه، خیار
پیاز، دوغ، تربچه
پِلْمِنیPelmeniغذاخمیر پرشده گندم، گوشت الویهOlivier saladسالادسیب‌زمینی، سبزی
تخم مرغ، سس
درآنیکیDranikiغذاسیب زمینی، زرده تخم مرغ
سبزی، آرد
بْلینیBliniپن‌کیکخامه ترش، گندم سیاه
کره، خاویار
تْوارُژْنیکیSyrnikiغذاکوک پنیر، آرد
تخم مرغ، شکر
کاشاKashaحلیمگندم، پیاز، شیر، گوشت
وینِگِرِتVinegretسالادچغندر، سیب زمینی، خیارشور کْواسKvassنوشیدنینان چاودار
چاک چاکÇäkçäkدسرآرد، تخم مرغ، عسل خالادِتْسAspic(Kholodets)ژلهگوشت پخته آب‌پز، ژله
کیسِلآبمیوهآب میوه غلیظ نشاسته دار مُرْسآبمیوهتمشک، شاه توت

شیرینی‌های روسیه

نام فارسینام انگلیسینوعتصویر
تولْسْکی پْریانیکTulskiy Pryanikکیک
پتاسی مْلِکزکوPtasie Mleczkoشکلات

واتْروشکاVatrushkaکلوچه

آلنکاAlenkaشکلات
بوبْلیکیBublkiکلوچه

زِفیرZefirشکلات

پاستیلاPastilaدسر میوه ای

پْریانیکPryanik
(Gingerbread)
کیک

باتونچیکی روت فرونتBatonchiki
Rot Front
شکلات

سازهای سنتی

ناماسم انگلیسیتصویر
بالالایکاBalalaika
بوبِنBuben
گوسْلیGusli
لُژکیLozhki
گارمُنGarmon
تْرِشُتکاTreshchotki
ژالِیکاZhaleika
دُمْراDomra
بایَنBayan
دومبراDombra

گاه‌شمارها

تقویم کریسمس در روسیه

در روسیه تاکنون ۳ تقویم مورد استفاده قرار گرفته‌است اما بعد گذشت تاریخ ۱ تقویم مورد استفاده منسوخ شده‌است.

تقویم گریگوری

یا همان تقویم '''میلادی''' معروف که در اکثر کشورهای دنیا استفاده می‌شود و در روسیه هم تقویم اصلی است. این تقویم با روی کار آمدن حکومت شوروی وارد روسیه شد و تا قبل از آن (دوران حکومت تزاری) تقویم ژولینی رایج بود. اروپایی‌ها حدود ۳۵۰ سال قبل از روسیه به این تقویم روی آورده بودند.

تقویم ژولینی

تقریباً فقط توسط کلیسای ارتودوکس روسیه برای مناسبت‌های مذهبی استفاده می‌شود. این تقویم را تزار «پتر کبیر» (قرن ۱۸ میلادی) وارد روسیه کرد. تا قبل از آن در حکومت تزاری، تقویم اسلاوی رایج بود. در اروپا هم این تقویم تا قرن ۱۶ میلادی مورد استفاده بوده اما به دلیل ضعف دقت در محاسبات (درست مانند تقویم قمری) کنار گذاشته شد و تقویم گریگوری جایگزین شد. در حال حاضر، تقویم ژولینی ۱۳ روز از تقویم گریگوری (میلادی) عقب است.

تقویم اسلاوی

دیگر در روسیه استفاده نمی‌شود. تا قبل از تزار «پتر کبیر» (قرن ۱۸ میلادی) رایج بود و مبنای آن نه تولد حضرت مسیح که آغاز خلقت بود. اگر سال ۲۰۱۸ میلادی را به تقویم اسلاوی برگردانیم، سال ۷۵۲۶ اسلاوی است. برای مدت‌ها، سال نو را در اول مارس (اسفند ماه) جشن می‌گرفتند. جشن ماسلنیتسا یا جشن آغاز بهار که شباهت‌هایی به نوروز ایرانی دارد، هنوز در روسیه در اسفند ماه جشن گرفته می‌شود. اما بعدها با تغییرانی، آغاز سال نو به اول سپتامبر (اواخر شهریور) منتقل شد.

نگارخانه

جستارهای وابسته

منابع

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ روسیه موجود است.
مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به روسیه در ویکی‌گفتاورد موجود است.
ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای روسیه دارد.
  • ویکی‌پدیای انگلیسی
  • تاریخ ایران و جهان، سال دوم آموزش متوسطه، رشته علوم انسانی، سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، ۱۳۸۲.
  • لارنس لاکهارت، انقراض سلسله صفویه و ایام سلطه افغان‌ها بر ایران (بخش روابط ایران و روسیه)، ترجمه مصطفی قلی اعتماد، تهران، ۱۳۴۳.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.