جمهوری چک

مختصات: ۴۹°۴۵′ شمالی ۱۵°۴۵′ شرقی / ۴۹٫۷۵۰°شمالی ۱۵٫۷۵۰°شرقی / 49.750; 15.750

جمهوری چک
Česká republika, Česko
جمهوری چک
پرچم نشان ملی
شعار ملی: «Pravda vítězí»
«چیرگی حقیقت»
سرود ملی: Kde domov můj?
«خانه‌ام کجاست؟»
پایتخت
(و بزرگترین شهر)
پراگ
۵۰°۰۵′ شمالی ۱۴°۲۸′ شرقی / ۵۰٫۰۸۳°شمالی ۱۴٫۴۶۷°شرقی / 50.083; 14.467
زبان رسمی چکی/زبان چک
نوع حکومت جمهوری
نام حاکمان 
رئیس‌جمهور
نخست‌وزیر

میلوش زمان
بوهوسلاو سوبوتکا 
موارد منجر به تشکیل
۵-چکسلواکی
۴-یگانگی چکسلواکی
۳-فروپاشی امپراتوری اتریش-مجارستان
۲-دوک نشین بوهم چک
۱-امپراتوری مقدس روم
۱ ژانویه ۱۹۹۳
مساحت
 -  مساحت ۷۸٬۸۶۶کیلومتر مربع (۱۱۶)
 -  آب‌ها (٪) ۲
جمعیت
 -  سرشماری ۱۰٬۲۳۰٬۰۶۰ 
(۷۸)
 -  تراکم جمعیت ۱۳۲/km۲ (۷۷)
تولید ناخالص داخلی (تخمین ۲۰۰۸)
 -  مجموع ۲۶۵٬۸۸۰ بیلیون دلار (۳۹)
 -  سرانه ۲۱٬۰۴۰ (۳۳)
شاخص توسعه انسانی (۲۰۰۶) ۰٫۸۹۷ (بالا) (۳۵)
واحد پول کرونا چک (CZK)
منطقه زمانی CET (ساعت جهانی+۱)
 -  تابستانی (DST) CEST (ساعت جهانی)
دامنه اینترنتی .cz
پیش‌شماره تلفنی +۴۲۰

جمهوری چک (به چکی: Česká republika, Česko) کشوری واقع در اروپای مرکزی و یکی از اعضای اتحادیه اروپا است. این کشور در تاریخ اول ژانویه ۱۹۹۳ و به دنبال تقسیم کشور چکسلواکی سابق پدید آمد. پایتخت و بزرگ‌ترین شهر آن شهر پراگ است با وجودی که عضو اتحادیه اروپا است واحد پول آن کرونا است.

جمعیت جمهوری چک ۱۰ میلیون و پانصد هزار نفر و زبان رسمی این کشور چکی است که از زبان‌های اسلاوی است. شهر پراگ ۱٫۳ میلیون نفر جمعیت دارد. جمهوری چک به دریا راه ندارد و سه ناحیه تاریخی بوهم، موراوی، و بخش کوچکی از سیلزی را شامل می‌شود. مردم چک از تبار اسلاو و از مردمان هندواروپایی هستند.

مردم چک به‌طور تاریخی به عنوان «بی‌اعتنا به مذهب» توصیف شده‌اند و این کشور کم‌مذهبی‌ترین مردم را در جهان دارد.[1] در سرشماری سال ۲۰۱۱ میلادی، ۴۵٫۲ درصد پاسخی به پرسش در مورد دین خود ندادند و ۳۴٫۲ درصد نیز گفتند که بی‌دین هستند. ۱۰٫۳ درصد از مردم این کشور مسیحی از شاخه کاتولیک رومی هستند و ۹٫۴ درصد نیز باورهای دیگر را دنبال می‌کنند.[2] در یک نظرسنجی سال ۲۰۰۵ میلادی ۱۰ درصد از مردم چک گفتند که به وجود خدا باور دارند.[3]

جمهوری چک نخستین کشور از اعضای پیشین کمکان است که بنا به گزارش بانک جهانی در زمره کشورهای توسعه‌یافته قرار گرفته‌است.[4] این کشور هم‌چنین بالاترین شاخص توسعه انسانی را در اروپای مرکزی و اروپای شرقی داراست.[5] جمهوری چک هم‌چنین چهارمین کشور در اروپا از نظر برقراری صلح و آشتی و دموکرات‌ترین کشور در منطقه خود است.

جغرافیا

جمهوری چک کشوری محصور به خشکی است که در اروپای مرکزی واقع شده‌است و از نظر تاریخی به سه ناحیه بوهم، موراویا، و سیلزی تقسیم می‌شود. بیشتر مرزهای جمهوری چک از مناطق کوهستانی تشکیل شده‌اند. در مرزهای جنوب غرب جنگل بوهم، در شمال غرب کوهستان ارتس، و در شمال کشور ناحیه زودت و کوهستان کرکونوشه (Krkonoše) قرار گرفته‌است. آب‌های روان در سرزمین چک پس از گذر از دیگر کشورها به سه دریا یعنی دریای شمال، دریای بالتیک و دریای سیاه می‌ریزند.

جمهوری چک سرزمین متنوعی دارد. منطقه بوهم که در غرب کشور واقع شده توسط رودهای البه (چکی: Labe) و مولداو (چکی: Vltava) آبیاری می‌شود و کوهستان‌های کم‌ارتفاع کرکونوشه و زودت آن را احاطه کرده‌اند. بلندترین نقطه کشور یعنی اسنیژکا (Sněžka) که ۱۶۰۲ متر ارتفاع دارد در همین منطقه و در مرز بوهم با لهستان واقع شده‌است. اسنیژکا در زبان چکی به معنای «برف‌پوش» است.

موراویا که بخش شرقی کشور را تشکیل می‌دهد نیز منطقه‌ای پر از تپه و ماهور است. این منطقه توسط رودخانه موراوا آبیاری می‌شود و سرچشمه رود اودر (چکی: Odra) نیز در این ناحیه قرار دارد. مرز شرقی موراویا از کوهستان بسکید و کارپات سفید تشکیل شده‌است. تنها مرز چک با اتریش کوه‌های کمی دارد و عمدتاً با رود تایا (چکی: Dyje دیه) مشخص شده‌است.

کم‌ارتفاع‌ترین نقطه جمهوری چک با ۱۱۵ متر ارتفاع هژنسکو (Hřensko) نام دارد و در محلی واقع شده که رودخانه البه کشور را ترک می‌کند.

سیاست

نظام سیاسی جمهوری چک یک دموکراسی نیابتی پارلمانی چندحزبی است که نخست‌وزیر در آن رئیس کشور تلقی می‌شود. پارلمان این کشور دو مجلسی است و اعضای مجلس نمایندگان ۲۰۰ نفر و اعضای مجلس سنا ۸۱ نفر هستند. در آخرین انتخابات سنای این کشور ائتلاف حاکم حزب سوسیال دموکرات چک (ČSSD)، آنو ۲۰۱۱ و اتحادیه مسیحی و دموکراتیک (KDU-ČSL) اکثریت سنا را در دست خود حفظ کردند.

فرهنگ

مردم چک به زبان چکی سخن می‌گویند. اکثریت مردم این جمهوری بی‌دین‌اند. بعد از پراگ، برنو، پلزن، استراوا و لیبه رتس از شهرهای مهم این کشورند. دانشگاه بزرگ چارلز دانشجویان بسیاری را از نقاط گوناگون جهان به این کشور کوچک کشانده؛ از جمله دانشجویان زیادی از ایران که اکثراً در رشتهٔ پزشکی تحصیل می‌کند.

ادبیات و هنر

فرانتز کافکا اگر چه آثارش را به آلمانی می‌نوشت اما همه عمر در پراگ و منطقه بوهمیا زندگی کرد.

واسلاو هاول نخستین رئیس جمهوری چک خود نمایشنامه‌نویس مشهوری است.

داوید چرنی مجسمه‌ساز جوان چک است که کارهایش اغلب جنجالی است.

میلان کوندرا نویسنده چک که از سال ۱۹۷۵ در فرانسه زندگی می‌کند و از سال ۱۹۸۱ یک شهروند فرانسوی شده‌است.

بهومیل هرابال زاده ۲۸ مارس ۱۹۱۴ در برنو، درگذشته ۳ فوریه ۱۹۹۷ در پراگ. میلان کوندرا او را بهترین نویسندهٔ معاصر چک خوانده‌است.

تقسیمات کشوری

جمهوری چک از سال ۲۰۰۰ میلادی به ۱۳ پروینسیک (به چکی: kraje، به انگلیسی: region) تقسیم شده‌است. هر یک از این مناطق یک شورای منطقه‌ای (krajské zastupitelstvo) و یک رئیس شورای منطقه‌ای (hejtman) برای خود انتخاب می‌کند.

نقشه جمهوری چک به تفکیک منطقه‌ها.
(پلاک خودرو) منطقه مرکز جمعیت (برآورد ۲۰۰۴) جمعیت (برآورد ۲۰۱۰)
A پراگ، پایتخت (Hlavní město Praha)۱٬۱۷۰٬۵۷۱۱٬۲۵۱٬۰۷۲
S  استان بوهم مرکزی (Středočeský kraj)مرکز اداری‌اش: پراگ۱٬۱۴۴٬۰۷۱۱٬۲۵۶٬۸۵۰
C  استان بوهم جنوبی (Jihočeský kraj)چسکه بودیوویتسه۶۲۵٬۷۱۲۶۳۷٬۷۲۳
P Plzeň Region (Plzeňský kraj)پلزن۵۴۹٬۶۱۸۵۷۱٬۸۳۱
K استان کارلووی واری (Karlovarský kraj)کارلووی واری۳۰۴٬۵۸۸۳۰۷٬۳۸۰
U استان اوستی ناد لابم (Ústecký kraj)اوستی ناد لابم۸۲۲٬۱۳۳۸۳۵٬۸۱۴
L استان لیبرتس (Liberecký kraj)لیبرتس۴۲۷٬۵۶۳۴۳۹٬۴۵۸
H  Hradec Králové Region (Královéhradecký kraj)هرادتس کرالووه۵۴۷٬۲۹۶۵۵۴٬۳۷۰
E استان پاردوبیتسه (Pardubický kraj)پاردوبیتسه۵۰۵٬۲۸۵۵۱۶٬۷۷۷
M استان الوموتس (Olomoucký kraj)الوموتس۶۳۵٬۱۲۶۶۴۱٬۵۵۵
T استان موراوی-سیلزی (Moravskoslezský kraj)استراوا۱٬۲۵۷٬۵۵۴۱٬۲۴۴٬۸۳۷
B استان موراوی جنوبی (Jihomoravský kraj)برنو۱٬۱۲۳٬۲۰۱۱٬۱۵۲٬۸۱۹
Z Zlín Region (Zlínský kraj)زلین۵۹۰٬۷۰۶۵۹۰٬۵۲۷
J استان ویسوچینا (Vysočina)ییهلاوا۵۱۷٬۱۵۳۵۱۴٬۸۰۵

شهرها



پراگ

برنو

استراوا

رتبه شهر استان جمعیت منطقه شهری


پلزن

لیبرتس

الوموتس

۱پراگپراگ، پایتخت۱٬۲۸۹٬۱۰۸۲٬۳۰۰٬۰۰۰
۲برنوموراوی جنوبی۴۰۴٬۲۹۱۷۲۹٬۵۱۰
۳استراواموراوی-سیلزی۳۱۱٬۰۲۶۱٬۱۶۴٬۳۲۸
۴پلزنپیلزن۱۷۱٬۱۲۷۳۸۰٬۰۰۰
۵لیبرتسلیبرتس۱۰۴٬۹۶۴۲۷۰٬۰۰۰
۶اولوموتساولوموتس۱۰۱٬۷۸۵۴۸۰٬۰۰۰
۷اوستی ناد لابماوستی ناد لابم۹۸٬۵۰۴-
۸چسکه بوده‌یوویتسهبوهم جنوبی۹۵٬۵۴۳-
۹هرادتس کرالووههرادتس کرالووه۹۵٬۴۸۵-
۱۰پاردوبیتسهپاردوبیتسه۹۰٬۷۲۵-
۱۱هاویروفموراوی-سیلزی۸۲٬۰۸۳-
۱۲زلینزلین۷۷٬۰۶۶۴۵۰ ۰۰۰
۱۳کلادنوبوهم مرکزی۷۰٬۷۲۱-
۱۴موستاوستی ناد لابم۶۸٬۹۶۷-
۱۵کارویناموراوی-سیلزی۶۱٬۶۱۴-
۱۶اوپاواموراوی-سیلزی۵۹٬۵۲۵-
۱۷فریدک-میستکموراوی-سیلزی۵۹٬۲۶۴-
۱۸کارلووی واریکارلووی واری۵۳٬۲۱۹-
۱۹دیه‌چیناوستی ناد لابم۵۱٬۸۷۸-
۲۰ییهلاواویسوچینا۵۱٬۱۶۰-

مردم

در جمهوری چک بخش تقریباً وسیعی به نام ایالت زودت وجود دارد که اهالی آن آلمانی بوده‌اند. نزدیک به یک سوم از این کشور را شامل می‌شود و در تمام نواحی چک به خصوص اطراف مرز با آلمان ساکن‌اند. زودت از ایالت تاریخی آلمان بود که در دوره حکومت رایش سوم برای مدتی به آلمان الحاق شد.

اقتصاد

به سبب وجود نیروی کار فوق‌العاده ماهر، این کشور به قدرت صنعتی کشورهای بلوک شرق سابق تبدیل شد. این کشور که در قلب اروپا واقع شده، دارای تابستان‌های خنک و زمستان‌های سرد و مرطوب بوده، و میزان بارندگی آن بسیار زیاد است. کشاورزی در اقتصاد کشور، نقش مهمی به عهده دارد، و عمده محصولات آن، جو و چغندر قند می‌باشد. دامداری و جنگل‌داری نیز در این کشور متداول است. کارخانه ماشین‌سازی اشکودا، صنعت تولید آبجو و الکل و کارخانه‌های تولید کریستال کمک بسیاری به اقتصاد پویای این جمهوری می‌کند. صنعت گردشگری و طبیعت زیبای این کشور سالانه جمعیت بسیاری را میهمان خود می‌کند. از صادرات جمهوری چک، می‌توان به سنگ آهن و زغال سنگ اشاره کرد. جمهوری چک، هم‌اکنون، در حال گذر از نظام اقتصاد کمونیستی، به سمت بازار آزاد و خصوصی‌سازی صنعت و کشاورزی است.

آشپزی

سوویچکوا نا اسمتانیه (Svíčková na smetaně)، راسته سس‌زده گاو، از غذاهای اصیل چکی است که با نان‌های خمیری سفید به نام کِنِدلیکی سرو می‌شود.

در آشپزی چکی تمرکز، بر استفاده از گوشت است. گوشت خوک، گاو، مرغ استفاده زیادی دارد و در کنار آن غذاهای مختلفی نیز با گوشت غاز، اردک، و خرگوش تهیه می‌شود. از ماهی در آشپزی چکی کم استفاده می‌شود، به استثنای مراسم کریسمس که در آن هنگام مردم چک ماهی قزل‌آلای تازه و کپور می‌خورند.

نانی خمیری که بدون مخمر تهیه شده و به صورت قطعات گرد بریده می‌شود به نام «کِنِدلیکی» معروف است استفاده زیادی در غذاهای چکی دارد و با انواع گولاش خورده می‌شود. کیک‌های شکلاتی و میوه‌ای مانند دیگر کشورهای اروپای مرکزی، در جمهوری چک نیز از دسرهای مورد علاقه هستند.

آبجو چک دارای سابقه‌ای طولانی و مهم است. نخستین آبجوسازی در این کشور از سال ۱۱۱۸ میلادی به‌وجود آمد و جمهوری چک، امروزه دارای بالاترین مصرف سرانه آبجو در جهان است. آبجو از نوع پیلزنر که خاستگاه آن شهر پلزن است و هم‌چنین آبجویی که در شهر چسکه بودیویتسه (به آلمانی: بودوایز) تهیه می‌شود از آبجوهای معروف این کشور هستند. نام آبجوی آمریکایی بادوایزر نیز به همین شهر اشاره دارد.

منطقه جنوب موراویا از قرون وسطی شراب تولید می‌کند و حدود ۹۴ درصد از باغ‌های انگور جمهوری چک در موراویا قرار دارد. گذشته از نوشیدنی ودکامانند با طعم میوه به نام اسلیوُویتسه، آبجو و شراب، جمهوری چک مشروب مخصوص به‌خودی نیز به نام بـِخِروفکا تولید می‌کند. از نوشیدنی‌های کولا-مانند تولید محل می‌شود به کوفالا اشاره کرد.

جستارهای وابسته

منابع

مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به جمهوری چک در ویکی‌گفتاورد موجود است.
ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای جمهوری چک دارد.
در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ جمهوری چک موجود است.
  1. Richard Felix Staar, Communist regimes in Eastern Europe, Issue 269, p. 90
  2. "Population by denomination and sex: as measured by 1921, 1930, 1950, 1991 and 2001 censuses" (PDF) (in Czech and English). Czech Statistical Office. Retrieved 9 March 2010.
  3. "Eurobarometer on Social Values, Science and technology 2005 – page 11" (PDF). Retrieved 5 May 2007.
  4. Velinger, Jan (28 February 2006). "World Bank Marks Czech Republic's Graduation to 'Developed' Status". Radio Prague. Retrieved 22 January 2007.
  5. "Human Development Report 2009" (PDF). UNDP.org. Retrieved 25 April 2010.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.